Hileler Elmas Baskı

- Bölüm: Dahili Aciller

‘Bu durumda görüşmelere ara vermek zorundayız’

Pierre Larousse

Tren

Evimizin önünden tren geçerdi veya geçiyordu demem gerek çünkü yıllar önce taşındık. Şimdi sürücüsüz kamyonların kullanıldığı, uçan arabaların saklambaç oynadığı, mekaniklerin hamburger yaptığı yerde yaşıyorum. Evimizin önünden tren geçerdi diyorum çünkü halen o günleri özlüyorum. Herkes arada sırada bağırıp çağırmak ister, sesim duyulmasın diye treni bekler, tren evimizin önünden geçerken avazım çıktığı kadar bağırırdım, sesim trene karışır, böylece kimse beni duymadan herkese kızmış olurdum. Şimdi buna hileli ses diyorlar. Hileler elmas baskıya dört hile daha ekledim.
 

Gerçek Hile
Chilaiditi sendromu İçi boş organ perforasyonu
Siyanür zehirlenmesi Karbonmonoksit zehirlenmesi
Pankost tümörü İnme
Pott’un abartılı kitlesi Sinüzit
Pulmoner emboli Miyokard enfarktüsü
Multifokal atrial taşikardi Atriyal fibrilasyon
Aorta enterik fistül GİS kanama
Kolesistit Pnömoni
Hipoglisemi İnme
KOAH Akut koroner sendrom
Periferik fasiyal paralizi Santral fasiyal paralizi
Koledok Safra kesesi
Pulsatil batın Abdominal aort anevrizması
Kalp yetmezliği Böbrek yetmezliği
Derin ven trombozu Selülit
Pulmoner ödem Pnömoni
Mezenter iskemi Özelleşmemiş karın ağrısı
Çene çıkığı İnme
Ailesel akdeniz ateşi İçi boş organ perforasyonu
Herpes zoster Akut koroner sendrom
Sinüs ven trombozu Subdural hematom
EKG elektrot yerleşim hatası Koroner tıkanıklık
Kot kırığı Femur fraktürü
Torsiyon Epididimit
Üst GİS kanama Alt GİS kanama
Perikardit Miyokard enfarktüsü
Organ ensefalopatisi Serebrovasküler olay
Oksipital lob enfarktı Optik sinir hasarı
Masif pulmoner emboli Sepsis
Travmatik asfiksi Anafilaksi
Jones fraktürü Avulsiyon fraktürü
Hemoptizi Özofagus varis kanaması
Sol dalın AF’si Ventriküler taşikardi
Nötropenik enterokolit Apandisit
Kalça cerrahisi Tıkalı koroner
Psödomembranöz enterokolit Alt GİS kanama
Abdominal aort anevrizması Renal kolik
Septik artrit Reaktif artrit
Hiatal herni Pnömotoraks
Pulmoner emboli Konversiyon
  • Chilaiditi veya içi boş organ perforasyonu: Esas olan incitmeden yenmek. Şimdi değerleri sayalım. Strateji, diplomasi ve savaş. Diyaframın altına kıvrılmış lümeni perforasyon çığlıkları ile karşılarsan karşına Pirus zaferi çıkar.
  • Siyanürün karbonmonoksit gözlükleri: Onu ve kendini iyi biliyorsan sonuçtan emin olabilirsin; kendini bilip, onu bilmiyorsan yüzde elliye oynarsın; ne kendini ne de onu biliyorsan olasılıksız kalırsın. Yanan plastik kan siyanidini yüceltti, laktat > 8 mmol/L oldu, sen sadece karbonmonoksiti bildin, tedavin sodyum tiyosülfatsız kaldı.
  • Pankost tümörü inmenin gölgesinde dinlenir: Cesurlar tek başlarına ilerleyemez, korkaklar ise tek başlarına çekilemez, tümörün akciğer apeksindeki kitle etkisi göz kapağını düşürdü, miyotik baktırdı, kolu güçsüzleştirdi, beyin tomografisi yerine akciğer isteseydin. 
  • Sen sinüzit sandın o ise Pott’un abartılı kitlesi dedi: Akıllı olan savaşı önceden kazanır, oysa cahil kazanmak için savaşmak zorundadır, başıboş sinüzit eninde sonunda subperiostal abse yapar, alın bombeleşir. Sen geniz akıntısı aramaya devam et.

Hastalıkların Hileleri Olur

  • Pulmoner emboli miyokard enfarktüsü gibi davranır: Singapur hava yolları öyle abartılı bir hizmet sunar ki, kişi uçakta olduğunu unutur, farkettiğinde ise çoktan uçaktan inmiştir. Pulmoner embolide sadece S1Q3T3V3 ve sinüs taşikardisi olmaz, ST segment elevasyonu ile seyreden pulmoner embolileri unutmamak gerek.
  • Multifokal atriyal taşikardinin fibrilasyon gülüşü: KOAH’lıların en yakın arkadaşı olan multifokal atriyal taşikardi konumuz. Kendisi atriyal fibrilasyon ile karışır. Multifokal atriyal taşikardide birbirinden farklı üç p var, AF’de ise p’den eser yok. Atriyal taşikardinin kalbi hızlı atar, farklı tipteki p dalgalarını farketmezsen konsültasyoner evini kuşatır. Atriyal flutterdeki testere dişleri ısıracak gibi bakar, sen izin vermezsen ısırmaz.
  • Abdominal aortun gastrointestinal sistem üzerine etkileri: Gastrointestinal kanamanın karanlığına aorta enterik fistülün hançeri gizlenmiş olabilir. Sen kan grubu, kanama zamanı, karaciğer fonksiyon testlerini gönderirsin, NG takar, mideyi yıkarsın. Farketmeden pre-op hazırlığı yapıyorsun. Gastroenterolog arabasından iner, kapıyı çalar, acili adımlar. Kalp damar cerrahı mı, o çoktan evinin bahçesindeki dev mangalı yaktı. Hastanın vital fonksiyonları hızla bozulur, verdiğin kanlar fistülden kaybolur. Tam tersi olmalıydı.
  • Pnömoni aslında yorulmuş kolesistittir: Sağ alt kadran ağrısı, ateş yüksekliği, derin inspiryumda nefes darlığı. Tamam, işte bu kadar, pnömoni bu hasta, akciğer grafisine gerek yok. Ama bir kere karar verdin, kendine gel, kendine gel diyorlar, vazgeçmedin, bu hasta pnömoni dedin. Kolesistit senin yorgun anını bekler, göğüscünün serçe parmağı ile devrilirsin, kolesistitlerin diyarına hoş geldin.
  • Hipoglisemi inme gibi yaklaşır: Orman yangını var, sen de içindesin. Kuşlar, ayılar, tırtıllar hepsi kaçıyor, nutkun tutuldu, yutkunamıyorsun. Birileri yangından faydalanacak, etrafı talan edecek. Hipoglisemi lateralizan defisit yapar, bilinci bulandırır, inme ile karışır, zihnindeki yangını kullanır. Kan şekerine bakmanın en pahalı yolu nedir.
  • KOAH’lının troponini yükselir, akut koroner sendrom gürültü yapar: Evin şehrin doğusunda, batıdan, taa Polonya’dan ses geliyor, sanki kocaman makinalar çalışıyor, eski pervaneler dönüyor, dikkatin batıya yöneldi, troponin yükselmeye başladı. Antenlerin tıkalı koroner arıyor, EKG hiç değişmiyor, hastanın kalbi ağrımıyor, kardiyolog bir iniyor, bir çıkıyor ama hastayı almıyor. KOAH’ın hipoksisi iskemi yapar, troponin sayıca yükselir, tedavisi oksijen, bronkodilatör, antibiyotiktir, Merkezefendi’nin yeni açılan anjiyosu değil.
  • Yüz felci hiçten bir şey yarattı: Gözü kapanmıyor, aynı taraftaki dudağı oynamıyor, dişlerini göster diyorsun, dişlerim takma gösteremem diyor, tatlı tatlı kıkırdıyor, eli kolu oynuyor, ağız dolusu cümle kuruyor, beyin tomografisi misler gibi kokuyor. Sen yine de nöroloji konsültasyonu istedin, hiçten bir şey yarattın. Ama o yutmaz, notunu kapatır, gider. Hastayı dört doktor gördü ama o düşük dudak halen sana bakıyor, periferik fasiyal paralizi ile kulak burun boğaz ilgilenir.
  • Koledok köprüsü: Batın USG’de kocaman boşluk var, ölçtün, 8 mm. Asma köprü uzadıkça uzuyor, safra kesesine yakın diye olayı biliyere bağladın, genel cerrahı aradın. Safra kesesi karanlık, zifiri, taş yok. Cerrah yolda notu kapıyor, kantinde gizlice tek şekerli çayını içiyor. İşte şimdi gastroenterolog zamanı, taşsız kese, iri koledok için.
  • Kaşektik hastaların pulsatil karınları: Karşı kıyıda yanan ateşi izleyebilirdin ama duramadın yerinde, bırak yansaydı, dereye yakındı, kendini sınırlayacaktı. Batın USG istemeden ele gelen pulsatil atımı abdominal aort anevrizması diye yorumladın, kalp damar cerrahını pikniğe çağırdın. Sıfır bedenlerin pulsasyon veren karınları olur, yağdan fakir hastamızın batın USG’si normal/karın ağrısı yoksa anevrizma tanısı zihinden uzaklaşabilir.

Hileleri Olur Hastalıkların

  • Kalp yetmezliği için nefrolog: Herkese gülüyor, mutlu mimiği toplumu etkiliyor, düşük ejeksiyon fraksiyonlunun yüksek kreatinini için nefrolog istiyor, tebessümün ardına hançer gizliyor. Kalp yetmezliği prerenal böbrek yetmezliği yapar, tedavisi ile kreatinin normale döner.
  • Selülit derinlerden bakar: Selülit erik ise derin ven trombozu şeftalidir. Birbiri gibi bakar, şaşırtır. Şiş/kızarık baldırın homans pozitifliğini kim hemen tanılıyabilir, selülit derin ven trombozunun tahtını kuşatır. Eriğin tadına bakmadan şeftaliyi fark et.
  • Pnömoni ödemi: İki tip çoban var, biri kayıp koyunun yanından geçer, diğeri sürüsüne katar, bulduğum benimdir der. Bronkovasküler öbeği pnömoni gibi yorumlayan şehrin en uzak eczanesinden idrar söktürücü almaya gönderilir.
  • Rahat karın, acı çeken mezenter: Bunları diyenden kork; ‘eğer böyle olsaydı, diyelim ki şöyle, veya, biliyorum saçma ama bir de şu öneride bulunayım’ gibi konuşmalar çok tehlikelidir. Karşı taraf senin sınırlarını ölçüyor, ne koparabilirimi sorguluyordur. Mezenter iskeminin batını rahat olur, dört bir yandan palpasyon yaparsın hasta bana mısın demez. Fizik muayene yanıltır, sen de kanarsın, ve mezenter iskemi gastrointestinal kanama ile başlar.
  • Çene çıkığı inme ile karışır: Ruhlar ödünç alınabilir, geçmişin mezar taşları ile çağrışımlar yapılır, çene çıkığı inme ile karışır. Yürüyen, konuşan, yutkunan, bilinci açık ağrılı çene nöroloji ile konsülte edilir, nörolog çeneyi yerleştirir, bir daha çıkmaz.
  • Ailesel akdeniz ateşinin perforasyon üzerine etkisi: Dağdaki kaplan tehlikelidir de ovada yürüyenden korkulmaz, herkes yerinde ağırdır. Ailesel akdeniz ateşinin ağrıyan karnını içi boş organ perforasyonuna benzetirsin, kontrastlı tomografiye kadar gidersin. İki kere iki bu durumda bir eder.
  • Herpes zostere koroner anjiyo: Göğsü ağrıyor, kaşınıyor, kızarıyor, biraz beklesen döküntüler başlayacak gibi duruyor, sanki eforla tetikleniyor. Büyük ihtimalle koroner dedin, altı saatlik takibe başladın. Yakalamak için önce serbest bırakmalısın. Göğüs dermatomundaki zoster kalbi ağrıtır, sen kardiyoloğa seslenirsin.
  • Zebra sürüsü filleri yendi: Subdural hematoma alışıksın, tarihin kitaplarında doğru tanıların kayıtlı. Peki bu ne, epileptik nöbet gibi kliniklenene hiç rastlamadın. Oksipital kemik komşuluğundaki sıvama beyazlığı ile başvurdu, subdural dedin, beyin cerrahisi ile konuştun, altın elde etmek için tuğla fırlattın, ama olmadı, tıkanan aslında sinüsün venli trombozuydu.
  • Yanlış EKG hastaya yatak buldu: Sedye temiz, forman ütülü, koridor paspaslı olabilir ama bu güzellikler yetmez, haydut çetesini bitirmek için lideri yakalamak gerekir. Elektrotları yanlış takılmış EKG’yi ciddiye alırsan hastanın kalbini kendi ellerinle sarsarsın, bir daha kimse sana inanmaz, mobilyaların yavaşça evi terk eder.

Hilesiz Hastalık Olmaz

  • Femur kırığı kot fraktürünü gizler: Femur kırığı kazanın altındaki odunu çeker, hamurlar çiğ kalır, 10 üzerinden 10 ağrılar ile uğraşırsın minikleri eskiciye gider. Büyük kemik kırıklarını sapta, tedavi et, ikincil bakıda acının ardına gizlenenleri ara.
  • Torsiyon-epididimit: Ne futbolda baraj kurdu, ne de bisikletten düştüağrı başladı, sürüyor, insanlar karşıdan karşıya geçiyor, değişmeyen tek şey ağrısı oluyor. Zihnin puslu hava gibi, bulanık raylarda vagonlar yol alıyor. Travmatik veya atravmatik, torsiyon veya epididimit, tanı için USG gerekir.
  • Üst-Alt GİS kanama: Hızlı kanayan üst GİS hematokezya ile kliniklenebilir, yavaş kanayan alt GİS’ten ise melena beklenmez. Katran manzarası kanama odağını gastrointestinal sistemin üst kısımlarına yönlendirirken, parlak kırmızılar soru işaretlerini gri cevhere gömer, ikinci şık için irdeleyici ol.
  • Perikardit elevasyonu: ST elevasyonu en korkulan, benzerleri bilinmeli, perikardit ile başlıyoruz. PR deprese/tüm derivasyonlarda ST eleve ise anjiyo laboratuvarı soğuk karanlık kalır. Damar sulama alanlarına uygunsuz elevasyon, koronerden fakir öykü klinisyene EKO’dan bakar, kapı kapanır, hırsız yakalanır.
  • Serebrovasküler olay ve organ ensefalopatisi : Üremik/hipertansif/hepatik ensefalopati. Üçü de fikirleri emer, geleceği çalar. Yakındaki düşmanı yenmek için uzaktaki arkadaşını çağırırsın. Peltek konuşanın bazen beyin damarı tıkalıdır, ayırıcı tanıda organ yarı yolda kalmaları dışlanmalı. İşte bu yüzden inme hastasına hemo, biyo, tro istenir.
  • Oksipital lob enfarktı optik sinir gibi davranır: Daha sonra işgal etmek için ordunu, savaşta olmadığın ülkenin topraklarında yürütürsün, sonra sandaletlerinle çiğnediğin yerden ayrılmazsın, bir taşla iki ülke vurursun. Sen izin verme, görme bozukluğu içinde olanın nörolojik muayenesini yap, tablonun tümünü iste.
  • Masif pulmoner emboli kirişleri çaldı: Hong Kong’lu Tuo Fai nasıl mı zengin oldu, izin verin anlatayım. Ülkesinde kurulu İngiliz sömürge şirketlerini ucuza aldı, kendi haklarını duvarların içine yapıştırdı, uzakdoğulu arkadaşlar kaliteli İngiliz ipeği alıyorum zannetti, aslında Tuo’yu zengin etmektelerdi. Hipotansif, taşikardik, ateş yüksekliğine nefes darlığı eklenir, sen sıvı üçüncü boşluğa kaçtı, hastanın ciğeri su ile doldu dersin, aslında masif tarafından pulmoner emboli sağ ventriküle baskı yapıyordur, sepsisi wells skorlaması ile sınamak gerekebilir.
  • Travmatik asfiksi-anafilaksi: Papatyaya söylemek aslında güle anlatmak, sağı göstermek yukarıyı işaret etmek, koşmak ama aynı zamanda durmak, hepsi anafilaksinin travmatik asfiksiye benzemesi gibi. Yüzü kızarık, solunum açlığı içindeki olan bir de ACEİ kullanıyorsa steroidler havada uçuşur, öykü azıcık derinleştirilir, göğüs kafesine çarpan direksiyonun yüzde oluşturduğu venöz yük saptanır, normalde anafilaksi travmatik asfiksi ile karışmaz, ama karışa da bilir, hem neden karışmasın ki, öyle olmasa bile sen zihninde durumları harmanla, bak bakalım işler nasıl gidiyor, zaman birden fazla kesitte aynı anda yaşanır, hayattan tasarruf edilir.
  • Jones’un avulsiyon fraktürü: Dengeyi kaybetmeden delice hareket edene dikkat et, avulsiyon sarsmaz da jones kırığı seni senden alır, yeryüzüne basamaz hale getirir. Prognozları farklı giden bu ikili reyonda yan yana durur, tüketici fark etmeden tuz ruhu yerine fayans kırıcı alır, zeplin şehrin en kalabalık yerine çakılır.

Hilesiz Hastalık Bekleme

  • Özofagus varis kanaması hemoptizi ile karışır: Dört kedi var, bir tanesi senin, hiç ayrılmıyorlar, beraber miyavlıyor, süt içiyorlar, kedin çatıdayken komşun merdiveni alıp kaçıyor, karaciğer yetmezliği olan hastanın kanamasına hemoptizi diyemiyorsun, öyküyü derinleştirmedin, PA-Akciğer grafisi istemedin, ne kedin, ne sen, ne de hastan mutlu o an.
  • Sol dalın AF’li ventriküler taşikardisi: Vitrinin önündesin, yapma çiçeklerle bezenmiş çam ağacını izliyorsun, her gün bu dükkanın önünden geçiyor, bakmadan edemiyorsun, acile gittin, kapıdan girer girmez sordular, geniş QRS, AF, sol dal veya ventriküler taşikardi, yoksa ne, kafan hala ağaçta, ruhunu emiyor, hasta kocaman gözlerle yanıt bekliyor, elini uzatmış amiodaron veya diltizem diyor, yapma çiçekler seni düşünüyor şimdi.
  • Apandisit ve enterokolit: Beklediğin misafirin geldi, şundan bundan konuşuyor, eskileri canlandırıyorsunuz, öyle çok konuşuyorsunuz ki bir süre sonra kim ev sahibi kim konuk karışıyor, bunun üzerine arkadaşın senin evine kendi arkadaşlarını çağırıyor, kendi evinde konuk oldun, nötropenik enterokolit akut apandisite benzer.
  • Kalça cerrahisi koroneri tıkadı: Gözlerini alamadın, büyüleyici kadının etkisine kapıldın, dikkatin artık sadece onun için çalışıyor, glukozunun tek metaboliti hayallerin oluyor, koronerden fakir öykülüye kan istedin, kalça cerrahisinin tek başına serum troponini sayıca arttıracağını unuttun.
  • Psödomembranöz enterokolit alt GİS kanama gibi, veya tersi: Senin bir milyon adamın, onun ise dokuz kişisi var, orduları durdurdun, kalesini izliyorsun, şaşırman giderek artıyor, kale kapısı sonuna kadar açık, kralın elinde mandolin, şarkılar söylüyor, oğlun, hadi baba bu fırsat kaçmaz, saldıralım diyor, sen ise tuzaklara kanma, çaresizliği sadece yanılgı, görmüyor musun oğul diyorsun, görüntülere inanmaman taa asistalıktan kalma, nasıl da psödomembranöz enterokoliti GİS kanama ile karıştırmıştın.
  • Abdominal aort anevrizması renal kolik gibi davranır: Bilerek anlaşmazlık çıkarmaya çalışıyor, seni kendi topraklarına çağırıyor, aldırmıyorsun, viyolonsel çalıp satranç oynuyorsun, bana mısın demiyorsun, yan ağrılı hasta acile başvuruyor, hematürisi var, her şey yolunda giderken bir anda fenalaşıyor, gerçi aklına geldi abdominal aort anevrizması ama yeterli mitarda değil.
  • Septik artrit ile reaktif artrit: Kendini sakatlama, acındırma, yere yuvarlanma işe yarar ama Alman futbolunda ikili mücadele sonrası ayakta kalan alkışlanır, Özgür Çevrim’in Beşiktaş’ı gibi. Şiş eklem var karşında, biraz reaktif, hafif septik, hangi ölümlü dışlayabilir ki tanıları hemen, eklem içindeki hücreleri bilmeden.
  • Hiatal herni pnömotoraksa karıştı: Yıllar içinde gelişti, giderek semptomları derinleşti, malnütrisyonu demirsiz anemiye dönüştü, son günlerde derin inspiryumuna göğüs ağrısı eklendi, sanki diyaframının yeri değişti, doğuda gürültü etti, yılanı ürküttü, tuğla fırlattı, kapıyı kapattı, odunu aldı, çöpleri attı, tüm bunlara rağmen hiatal herni ile pnömotoraksı her başvuruda birbirine karıştı.
  • Pulmoner embolili konversiyon: Yeni doğum yapmış, nefesi dar, tadı kaçık, aklına doğum sonrası depresyon geldi, bir anda rahatladın, trombolik süreçler zihninin alt katmanlarında kaldı, ne derin ven trombozu için doppler istedin ne de wells skorlaması ile puanlama yaptın, durumları kendi haline bıraktın, birkaç saat sonra hastanın pulmoner embolisi ile tanıştın, dolabının yanında düşüncelere daldın, etrafındaki ışıklar yavaş yavaş azalıyor, çantanı karıştırmaya başladın.

Hatırlanmasını önlemek
aciltıp.com/Hileler Serisi 1, 2, 3, 4. 2017;(3)23-(4)14.
 

Dr Çağdaş Can, Merkezefendi Devlet Hastanesi, Acil Tıp, Manisa

1 Comment

  1. Mükemmel 👍

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.